Network marketing nedir? İşleyişi, piramit satıştan ve affiliate’ten farkı

Öne çıkan bilgiler

• Network marketing, bağımsız satıcıların ürünü doğrudan satıp ekiplerinin satışından da pay alabildiği modeldir.
• 6502 sayılı Kanun'un 80. maddesi piramit satış sisteminin kurulmasını, yayılmasını ve tavsiye edilmesini yasaklar.
• Network marketing'de kazanç ürün ve ekip satışlarına, piramit satışta ise yeni katılımcı bulmaya dayanır.
• Affiliate marketing'de satış ortağı, kendi bağlantısından ya da kodundan gelen satıştan komisyon alır.

Network marketing, ürünlerin bağımsız satıcılar aracılığıyla doğrudan tüketiciye satıldığı, satıcının kendi satışının yanında ekibine kattığı kişilerin satışlarından da pay alabildiği, çok katlı pazarlamaÇok katlı pazarlamaİngilizce kısaltmasıyla MLM; satıcının birden çok kattaki satıştan pay alabildiği düzen. adıyla da anılan bir modeldir.

Biz bir teklifi incelerken ürünün kime satıldığını, satıcının hangi işlem karşılığında kazanç elde ettiğini ve katılım için ne istendiğini birlikte okuruz. Kazanç anlatımını sözleşmeyle karşılaştırır, açıklanmayan koşulları yazılı isteriz. Kararı modelin adına göre vermeyiz; önümüzdeki teklifin işleyişini inceleriz.

Network marketing nedir?

Network marketing, sektörde ürünlerin bağımsız satıcılarla doğrudan tüketiciye ulaştığı ve satıcının ekip satışlarından da pay alabildiği çok katlı pazarlama modeli için kullanılan addır.

Doğrudan satış ifadesi, ürünün bağımsız satıcı aracılığıyla tüketiciye satılmasını anlatır. Çok katlı pazarlama ifadesi ise satıcının kendi satışının yanında ekibine kattığı kişilerin satışlarından da pay alabilmesini belirtir. Bu ayrımda ürün, satıcı ve tüketici arasındaki ilişki belirleyicidir. Ekipten gelen payın hangi satışa dayandığı açık olmalıdır; değerlendirmede ürünün satılmasıyla kazancın oluşması arasındaki bağı izleriz.

Network marketing ne demek, MLM ile aynı şey mi?

Network marketing ağ pazarlaması demektir; sektörde MLM ve çok katlı pazarlama adlarıyla birbirinin yerine kullanılır. İngilizce “network” ağ anlamındadır; MLM’nin açılımı “multi-level marketing”, Türkçe karşılığı çok katlı pazarlamadır.

Ağ sözcüğü satıcıların kurduğu ilişkileri, çok katlı ifadesi birden çok kattaki satıştan pay alınabilen düzeni anlatır. Bu adlar teklifin bütün koşullarını açıklamaz. Katılım koşulları, ürünün satışı ve kazancın dayanağı yazılı belgelerde ayrıca incelenir. Bir sunumda MLM denmesi, bu incelemeyi tamamlamış olduğumuz anlamına gelmez.

Network marketing nasıl işler?

Network marketing’de bağımsız satıcı ürünü tüketiciye satar, kendi satışından kazanç elde eder ve kurduğu ekipteki kişilerin satışlarından da pay alabilir. İşleyişin temelinde ürün, bağımsız satıcı, tüketici ve ekip arasındaki ilişki vardır.

Kazanç açıklamasında iki kaynak ayrı görünmelidir: satıcının kendi ürün satışı ve ekibindeki kişilerin ürün satışlarından aldığı pay. Ekipteki bir kişinin sisteme katılmasıyla tüketiciye ürün satması farklı işlemlerdir. Ödeme koşullarını okurken bu iki işlemi birbirinden ayırırız.

Bir teklifin akışını okurken önce ürünü, sonra onu satan kişiyi, ardından ürünü satın alan tüketiciyi belirleriz. Ekip satışından söz ediliyorsa aynı akışı o satış için de kurarız. Ödemenin hangi satıştan doğduğunu ve hangi koşula bağlandığını yazılı açıklamada ararız. Açıklama yalnız ekip kurmaya dönüyorsa ürün satışının bu anlatımdaki yerini sorarız. Yanıtı sözleşmedeki kazanç koşullarıyla birlikte değerlendiririz.

Network marketing ile piramit satış arasındaki fark nedir?

Network marketing’in sektörel tanımında kazanç ürün ve ekip satışlarına dayanır; piramit satışın kanuni tanımında ise yeni katılımcı bulmaya bağlı, gerçekçi olmayan veya gerçekleşmesi çok güç kazanç beklentisi vardır. Ayrım için kanundaki koşulları birlikte değerlendirmek gerekir.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında KanunTüketicinin Korunması Hakkında KanunPiramit satış sistemlerinin tanımını ve yasağını da içeren tüketiciyi koruma kanunu.’un 80. maddesinin birinci fıkrası, piramit satışı bir kazanç beklentisi sistemi olarak tanımlar. Katılımcı bir miktar para veya malvarlığı ortaya koyar; aynı şartlarla başka katılımcılar bulması karşılığında para veya malvarlığı kazanma ümidi verilir. Kazancın elde edilmesi, tamamen veya kısmen diğer katılımcıların da koşullara uygun davranmasına bağlanır. Tanım, gerçekçi olmayan veya gerçekleşmesi çok güç kazanç beklentisini de içerir.

Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre piramit satış sisteminin kurulması, yayılması veya tavsiye edilmesi yasaktır. Üçüncü fıkra, Ticaret Bakanlığı’na gerekli incelemeleri yapma ve varsa elektronik sistemin ülkemizde durdurulması dahil önlemleri alma yetkisi verir.

Kanunun 77. maddesine göre, 80. maddeye aykırı biçimde sistemi başlatan, düzenleyen ya da toplantı, e-posta veya çok sayıda kişinin katılımını sağlamaya elverişli yöntemlerle yayanlar hakkında Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanır.

Bir teklifte ürün bulunması tek başına yeterli değildir; kazancın hangi işleme bağlandığı da incelenir. Bu karşılaştırmayı kontrol ölçütü olarak kullanır, kesin değerlendirmeyi hukukçuya ve yetkili kuruma bırakırız.

TDK’de “saadet zinciri” ifadesinin karşılığı “bir dizi mutluluk”tur. Gündelik dilde aynı ifade piramit biçimli kazanç düzenleri için kullanılır; bu anlam TDK maddesinde yer almaz. Bir teklifi incelerken gündelik adlandırmayla kanundaki piramit satış tanımını ayrı tutarız.

Saadet zinciri yasal mı?

Gündelik dilde “saadet zinciri” denilen düzen, 6502 sayılı Kanun’un 80. maddesindeki piramit satış tanımına giriyorsa kurulması, yayılması veya tavsiye edilmesi yasaktır. Bir teklifin bu tanıma girip girmediğine ilişkin kesin değerlendirme yetkili kurumun işidir.

Kanunun 77. maddesi, 80. maddeye aykırı sistemi başlatan, düzenleyen veya toplantı, e-posta ve çok sayıda kişinin katılımını sağlayabilecek yöntemlerle yayanlar hakkında Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümlerinin uygulanacağını belirtir.

Teklifin adını, girişte istenen para veya malvarlığını ve kazanç koşullarını birlikte okuruz. İncelemede yeni katılımcı bulma şartı, kazancın diğer katılımcıların davranışına bağlanması ve gerçekçi olmayan beklenti birlikte ele alınır. Bakanlığın inceleme ve varsa elektronik sistemi ülkemizde durdurma dahil önlem alma yetkisi de 80. maddede yer alır.

Network marketing ile affiliate marketing arasındaki fark nedir?

Affiliate marketing’de satış ortağı kendi bağlantısından ya da kodundan gelen satıştan komisyonKomisyonAracılık edilen satış karşılığında satış tutarı üzerinden oranla ya da sabit tutar olarak ödenen pay. alır; network marketing’de bağımsız satıcı ürünü doğrudan satar ve ekip kurabilir. Genellikle affiliate modelinde yönlendirilen satış, network marketing’de doğrudan satış ve ekip ilişkisi öne çıkar.

Bağlantı veya kodla gelen satış üzerinden kurulan affiliate marketing ilişkisinde, komisyonun hangi yönlendirmeye bağlandığına bakarız. Network marketing teklifinde ise satıcının kendi satışını ve ekip satışlarından aldığı payı ayrı inceleriz. Her ikisinde de kazancın hangi işlem karşılığında oluştuğunu yazılı koşullarda ararız.

Bu genel ayrım her programın bütün ayrıntılarını açıklamaz. Teklifin değerlendirilmesi için satışın nasıl gerçekleştiği, kazancı doğuran işlem ve varsa ekip ilişkisinin ödeme koşulları açık olmalıdır. Karşılaştırmayı bu bilgiler üzerinden yaparız.

Network marketing teklifinde hangi uyarı işaretlerine bakılır?

Katılım için para veya zorunlu paket istenmesine, kazancın yeni katılımcı bulmaya bağlanmasına ve gerçekçi olmayan kazanç vaatlerine bakarız. Bu işaretleri sözleşme ve kazanç açıklamasıyla birlikte inceleriz.

Sık karşılaşılan üç durum ve her birinin karşılığı:

1. Katılmak için para ya da zorunlu paket alımı isteniyor → bu ödemenin karşılığını ve iade koşulunu yazılı isteriz.
2. Kazanç anlatımı ürünü değil yeni katılımcı bulmayı öne çıkarıyor → teklifi kanundaki piramit satış tanımıyla karşılaştırırız.
3. Gerçekçi olmayan ya da çok kısa sürede kazanç vaat ediliyor → vaadi belgeyle karşılaştırır, belge yoksa uzak dururuz.

Girişte istenen ödemenin ne için alındığını belirleriz. Bir paketin zorunlu tutulması durumunda içeriğini, katılım koşuluyla ilişkisini ve iade açıklamasını birlikte okuruz. Sunumdaki kazanç anlatımında hangi satışın karşılık gösterildiğini sorarız. Yalnız yeni kişilerin katılımından söz ediliyorsa bunu ayrıca kaydederiz. Tek bir işaretten kesin hukuki sonuç çıkarmayız; kanundaki tanımın bütün unsurlarını esas alırız.

Network marketing’de ürün ve kazanç iddiaları nasıl paylaşılır?

Ürün ve kazanç iddialarını doğruluğunu destekleyen belgelerle karşılaştırarak, doğru ve dürüst bir anlatımla paylaşırız. Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nin 7. maddesinin birinci fıkrası reklamların doğru ve dürüst olmasını gerektirir. Aynı yönetmeliğin 9. maddesinin birinci fıkrası, reklamlarındaki iddiaların doğruluğunu ispat yükünü reklam verene yükler.

Karar, hangi durumda olduğumuza göre değişir:

1. Paylaşımda kazanç rakamı var → belgesi yoksa paylaşmayız.
2. Ürünün etkisi iddia ediliyor → iddiayı belgeyle karşılaştırırız.
3. Paylaşım yeni katılımcı kazanımına dayanıyor → teklifin piramit satış tanımıyla örtüşüp örtüşmediğini değerlendirmeden paylaşmayız.

Belgenin hangi iddiayı desteklediği açık olmalıdır. Belgedeki bilgiyle paylaşımda kurulan cümlenin aynı kapsamda olup olmadığını kontrol ederiz. Kazanç iddiasının dayanağı ayrıca aranır; ürünle ilgili bir belge bu iddiayı kendiliğinden doğrulamaz. Her iddiayı kendi dayanağıyla karşılaştırırız.

Paylaşılmak üzere gelen hazır metinde de aynı kontrolü yaparız. Kazancın kaynağını açıklamayan veya belgeyle karşılığı gösterilmeyen sözü yayımlamayız. Piramit satış tanımı bakımından kesin değerlendirme gereken noktayı hukukçuya ve yetkili kuruma bırakırız.

Sosyal medyada network marketing paylaşımı nasıl yapılır?

Sosyal medyada network marketing paylaşımı, ticari ilişki açıkça belirtilerek ve ürünle ilgili iddialar doğrulanarak yapılır. Dijital network marketing kapsamında bir paylaşımı hazırlarken reklam açıklamasını, ürün deneyimini ve kazanç anlatımını ayrı ayrı kontrol ederiz.

Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu’nun Sosyal Medya Etkileyicileri Tarafından Yapılan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Hakkında Kılavuzu, reklamın açık ve anlaşılır biçimde ifade edilmesini ve ayırt edilebilir olmasını ister. Maddi kazanç, ücretsiz veya indirimli ürün ya da hizmet karşılığında yapılan paylaşımda ticari ilişki, platforma uygun açıklamayla belirtilir. Kılavuza göre sosyal medyada sesli, yazılı ve görsel örtülü reklam yasaktır.

Fotoğraf ve mesaj paylaşımlarında reklam verenin adı, markası veya ticaret unvanıyla birlikte #Reklam ya da #İşbirliği gibi belirtilen etiket ve açıklamalardan en az biri kullanılır. Açıklama, fotoğrafın veya mesajın içinde, altında ya da açıklamasında yer alır. Etiketin arka fondan ayrılması, kolay okunması ve başka etiketler arasında görünür olması gerekir. Tüketici, paylaşımla ilk karşılaştığında başka bir işlem yapmadan reklam olduğunu anlayabilmelidir.

Kısa süreli içeriklerde reklam açıklaması, reklam verenin tanıtıcı bilgisiyle birlikte paylaşım boyunca görünür kalır. Biz son kontrolde görseli ve açıklama metnini birlikte okuruz. Reklam etiketi eklenmiş olsa da ürün hakkındaki cümlenin dayanağını ayrıca inceleriz; ticari ilişkinin belirtilmesiyle iddianın doğrulanması iki ayrı kontrol konusudur.

Kılavuz, deneyimlenmemiş bir ürünün deneyimlenmiş veya onaylanmış gibi reklam amacıyla paylaşılmasına izin vermez. Hediye edilen ürün satın alınmış gibi gösterilemez; mevzuata aykırı sağlık beyanında bulunulamaz. Ürünü henüz kullanmadıysak kişisel deneyim anlatısı kurmayız. Hazır paylaşım metnindeki deneyim cümlelerini de aynı ölçütle değerlendiririz. Ürünün doğrulanmış özelliğini anlatırken belgeyi aşan bir sonuç veya kişisel kullanım öyküsü eklemeyiz.

Kazanç vaadi bakımından 6502 sayılı Kanun’un 80. maddesindeki bağlam önemlidir: tanım, yeni katılımcı bulmaya ve diğer katılımcıların koşullara uymasına bağlı, gerçekçi olmayan veya gerçekleşmesi çok güç kazanç beklentisini içerir. Yasak, maddede tanımlanan piramit satış sisteminin kurulması, yayılması ve tavsiye edilmesidir. Paylaşımda kazanç ifadesi varsa hangi işleme ve belgeye dayandığını inceleriz. Bu nedenle “Ayda bu kadar kazanırsın” türü dayanağı gösterilmeyen vaatleri paylaşmayız.

Yayımdan önce reklam verenin tanıtıcı bilgisinin, etiketin ve ürün iddiasının aynı paylaşımda anlaşılır olup olmadığını kontrol ederiz. Deneyim anlatımı varsa gerçekten kullanılan ürünle sınırlı tutarız. Açıklama ve deneyim yükümlülüklerini Influencer nedir yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Network marketing’e katılmadan önce ne yaparız?

Katılmadan önce şirketin kimliğini, sözleşmeyi, girişte istenen ödemeleri, kazancın kaynağını ve ürünün son tüketiciye satışını kontrol eder; şüphede hukukçuya danışırız. Sözlü anlatımla yazılı koşulları yan yana okuruz.

“Network marketing nasıl yapılır?” sorusuyla bir teklifi inceliyorsak başlangıç noktası, katılmadan önce bu koşulları öğrenmektir. Başkasına ürünü veya katılımı anlatmadan önce kendi yükümlülüklerimizi ve kazancın hangi satışa bağlandığını açıklayabilmeliyiz. Hazırlık sırasında eksik belgeyi, belirsiz koşulu ve açıklanmayan ödemeyi ayrı ayrı not ederiz.

Network marketing şirketi nasıl araştırılır?

Network marketing şirketi, ticaret sicil kaydı ve yazılı sözleşmesi üzerinden; iade koşulları, giriş paketi zorunluluğu ve kazancın kaynağı birlikte incelenerek araştırılır. Ticaret sicil kaydı Ticaret Sicili Gazetesi’nden kontrol edilebilir. Araştırmayı şirket adları veya sıralamalar üzerinden yürütmeyiz; önümüzdeki teklifin belgelerini karşılaştırırız.

1. Şirketin kimliğini kontrol ederizTicaret unvanını ve adresini belirler, ticaret sicil kaydını Ticaret Sicili Gazetesi’nden kontrol ederiz. Teklifi sunan şirketle sözleşmede yazan tarafın bilgilerini karşılaştırırız.
2. Sözleşmeyi okuruzKatılım, ürün satışı ve kazanç koşullarını baştan sona inceleriz. Sözlü anlatımla metin arasında fark varsa ilgili ifadenin yazılı açıklamasını isteriz.
3. İade koşullarını ayırırızÜrün veya giriş paketi için açıklanan iade koşullarını okuruz. Hangi ödemenin hangi koşula tabi olduğunu belirler, sözlü iade vaadinin metindeki karşılığını ararız.
4. Girişte istenen ödemeleri belirlerizGiriş ücreti ve zorunlu paket bulunup bulunmadığını sorarız. Paketin içeriğini, ödemenin karşılığını ve katılım için zorunlu tutulup tutulmadığını yazılı olarak netleştiririz.
5. Kazancın kaynağını izlerizSatıcının kendi satışını ve ekip satışlarından aldığı payı ayrı inceleriz. Ürünün son tüketiciye satışını kontrol eder, ödemenin ürün satışına mı yeni katılımcı bulmaya mı bağlandığını belirleriz.

Her adımın karşısına incelenen belgeyi ve açık kalan soruyu yazarız. Ticaret sicil kontrolünü şirketin kimliğini doğrulamak için kullanırız; sözleşme, iade ve kazanç incelemesini bununla tamamlanmış saymayız. Araştırmanın sonunda aynı teklifin farklı anlatımları arasında açıklanmamış bir fark kalmamalıdır.

Temsilî bir kontrolde sunum, kazancı ürün satışına bağlarken sözleşmedeki ödeme açıklaması yeni katılımcı bulmayı öne çıkarıyorsa bu farkı kaydederiz. Sözlü açıklamayı sözleşmenin yerine koymadan, ödemenin hangi işlemden doğduğunu yazılı isteriz. Bu, herhangi bir şirkete ilişkin tespit değil, belgeleri karşılaştırırken kullandığımız yöntemdir.

Belirsizlik hukuki değerlendirme gerektiriyorsa hukukçuya danışırız. Ticaret Bakanlığı’nın inceleme yetkisi vardır; kesin değerlendirme yetkili kurumun işidir.

Kontrol sırasında cevapsız kalan soruları ayrıca yazarız. Özellikle ödemenin kaynağını anlatan bölümle katılım için istenen koşulları birlikte değerlendiririz. Kazancın ürün satışına nasıl bağlandığı açıklanmıyorsa yeni açıklama isteriz. Ürün satışı yerine yeni katılımcı bulmaya dayanan kazanç teklifinden uzak dururuz.

Pazarlamanın kendisini, yani ürün, fiyat, dağıtım ve tutundurma kararlarını pazarlama nedir yazımızda ele aldık. Satış ortaklığı, reklam ve içerik üzerine yazdıklarımızın devamı dijital pazarlama yazılarımızda.

Sık sorulan sorular